Van Streek Post (9).

Bestellers- postbodestempel in Aalsmeer


Rond 1855 begonnen enkele grote steden in Nederland met het gebruiken van bestellersstempels. Iedere postbode kreeg een eigen stempel met een nummer
in een cirkel (in rood, zie afbeelding), dat hij op de post zette voordat hij aan
zijn ronde begon.
Bij klachten over de bestelling van een poststuk, soms gepaard gaande met een financiële claim, kon de betreffende postbesteller die het poststuk had besteld gemakkelijk worden aangewezen en ter verantwoording geroepen.
In 1867 schreef de PTT voor dat het bestellersstempel diende te bestaan uit een vast nummer plus een letter. Het nummer gaf de postbode aan. Later kreeg hij datzelfde nummer ook op de kraag van zijn uniform. De letter stond voor de bestelronde. De post kende toen nog meerdere bestelrondes per dag. In de loop der jaren werd het aantal rondes teruggebracht tot in 1973 nog maar één postronde overbleef.
De eerste bestelronde kreeg de letter A, de tweede de letter B, de derde de letter C, enzovoort. De letters waren losse elementen die naast het vaste nummer werden ingestoken.

Jaren dacht ik dat het fenomeen bestellersstempel aan ons dorp Aalsmeer voorbij was gegaan. Ons dorp telde begin 1900 slechts drie postbestellers,  zoals bijvoorbeeld de heer Willem Mur.

Aalsmeerse postbode Willem Mur Pzn. en Guurtje Harting met hun gezin in 1897.

Niet zo vreemd eigenlijk, we deden in het verleden ook niet mee met de nummerstempels. Het eerste stempel Aalsmeer werd pas in 1852 uitgereikt, ver nadat op vele plaatsen in Nederland al decennia lang poststempels werden gebruikt.

Wat brengt je dan opeens op andere gedachten, de achterkant van één van de Sinterklaas kaarten die de kaft van ons blad van november jl. sierde, daarop staat zo’n bestellersstempel.

De zoektocht door de verzameling brengt opeens leuke ontdekkingen en andere inzichten. Dus toch!!!
In Aalsmeer zie je na de eeuwwisseling het postverkeer behoorlijk toenemen. Zakelijk, door de bloemencultuur, maar ook de persoonlijke kaarten doen hun intreden. Kaarten versturen voor Pasen, verjaardagen en bijvoorbeeld nieuwjaar worden een mode. Het postverkeer neemt grotere vormen aan en zo groeit ook het aantal bestellers in Aalsmeer.
Postbode Maarten Eveleens rond 1900 op fiets, Uiterweg Aalsmeer.

De volgende vier typen bestellerstempels van model 1906 werden vervaardigd:
Type I: achthoekig
Type II: liggend ovaal
Type III: rechthoekig
Type IV: rechthoekig met gebogen lijnen

Aalsmeer had een serie stempels van Type I.

Het postkantoor Aalsmeer ontvangt de eerste serie bestellerstempels 16 november 1909. Deze eerste serie bestaat uit de nummers 1 t/m 4.





Op 6 november 1912 worden de nummers van de tweede serie verstrekt,
de nummers 5 t/m 7.

Op 15 maart 1918 komt daar nummer 8 bij.

Tenslotte worden op 29 juli 1920 de nummers 9 en 10 ontvangen.

Nummer 10 werd retour gezonden omdat deze overcompleet was, datum onbekend.
Op 26 november 1921 vervangt men nog  een keer nummer 4.

De stempels 1, 2, 3, 4, 6 en 7 zijn dus gevonden, van de stempels 5, 8, 9 en 10 mist nog een afdruk.
Via het Museum voor Communicatie, en de daar opgeslagen stempelboeken en stempelkaarten van De Munt en het Staatsbedrijf der P.T.T. met afdrukken van de stempels, komen we toch aan de info.

Poststukken met een mindere waarde, omdat de zegel bij opa en oma door een zegel verzamelend kleinkind is geroofd, krijgen nu opeens na bijna 100 jaar weer wat waarde. Maar niet alle stempels zijn even duidelijk, zo mist af en toe de letter. Als we kijken naar de letters die staan voor de bestellingen per dag dan stuiten we toch op een verrassing bij de kaart van de Uiterweg in de winter.


Achterop deze kaart vinden we bestellerstempel D7,
de vierde bestelronde door postbode nummer 7, dat waren nog eens andere tijden, vier maal op een dag postbezorging in plaats van nu vier maal in de week.

In 1909 kreeg Aalsmeer de eerste stempels, bijna aan het einde van het grootrondstempel tijdperk.
Hier de laatst bekende datum, 31 augustus 1910, met het bestellersstempel A2.


Begin jaren dertig van de vorige eeuw werd het gebruik van de bestellerstempels niet meer verplicht en werden de directeuren van de postkantoren de stempels op de sturen voor vernietiging. Zo is het ook gegaan met de stempelserie van Aalsmeer.
Rest ons nog de afdrukken en het zoeken naar post met de hogere nummers, 5, 8, 9, en 10. Zijn deze minder gebruikt? Pas later gebruikt doordat deze beambte pas jaren na de invoering in dienst kwamen? Elk antwoord roept weer vele vragen op, dat maakt onze hobby interessant.
Tja, tien stempels, die allemaal met een A, B, C of D gebruikt kunnen zijn, dat brengt ons op veertig varianten ! Helpt u zoeken ?

Klaas F. Keessen



december 2014, Klaas F. Keessen




Zie ook op deze Site al andere eerder verschenen artikelen;

Verenigingsblad Postzegelvereniging Aalsmeer

 

  
  Voor meer informatie: