Van Streek Post (4).
Treinzegels / spoorwegzegels

Een reactie op onze Internetsite bracht een brief in mijn verzameling weer extra onder mijn aandacht. Er kwam een vraag over de zegel die achterop de brief zit. Het gaat hier om een trein / spoorwegzegel van 10 cent.
Zo starend naar het zegel deed het me ergens aan denken, de afbeelding van de treinen aan weerszijde op de zegel had ik ergens meer gezien.
Met behulp van het boekje “Spoor en Post”, een uitgave uit 1979 van het Spoorwegmuseum in Utrecht, en met wat zoeken op internet kwam ik er achter waar ik deze afbeelding had gezien. Op het Station Haarlem zit boven de wachtkamer van de eerste klasse, uit de tijd van de Hollandse IJzeren Spoorweg Maatschappij, een prachtig Jugendstil tegeltableau die bijna één op één hier op lijkt.


Als expresse gefrankeerde brieven (en briefkaarten) kunnen aan het bagage – bureau van de stations worden afgegeven. Na voorzien te zijn van een door de N.S. uitgegeven zegel van 10 cent volgt verzending met de eerstvolgende trein. Op het station van bestemming overdracht aan de post voor de bestelling. Aantekenen is niet mogelijk. Zo luidt dienstorder nr.164, d.d. 01-04-1924. Een mooi voorbeeld hiervan ziet u hieronder.


Het 10 cent zegel werd op de achterzijde van het poststuk geplakt en net als de frankeer- zegels aan de voorzijde van het stempel "AALSMEER - 24.SEP.1940 - N.S." in paars.


Voorzijde: een leuk detail van deze brief is dat de zegels uit de Konijnburgserie van 1940,
met de beeltenis van koningin Wilhelmina, nog gebruikt zijn terwijl Nederland op dat moment al bezet was.

De brief is afgestempeld met een vrij onbekend stempel.
Dit stempel, zeer waarschijnlijk van het bagagedepot, wijkt flink af van het trein / blokstempel dat we zien op post die in de trein gestempeld werd. Het rubber tempel, gebruikt op station Aalsmeer (boven), draagt boven de plaatsnaam en onder het N.S. van de Nederlandse Spoorwegen. Blokstempels (onder) waren voorzien van de plaatsnamen van vertrek en aankomst.

Vanaf 1914 verschijnen de treinzegels. Tot de fusie van de Nederlandse Staatsspoorwegen en de Hollandse IJzeren Spoorweg Maatschappij tot de in 1920 ontstane Nederlandse Spoorwegen hebben beide maatschappijen hun eigen zegels in eigen kleuren.  De Ned. Staatspoorwegen (1913-1920): aan de stations geel; voor de factorijen van Van Gend en Loos rood. De Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappi. (1917-1920): aan de stations violet; voor de factorijen groen. Na de fusie tot Nederlandse Spoorwegen worden de kleuren van de Staats Spoorwegen aangenomen, geel op de stations en rood voor de factorijen. De oude zegels zijn eerst opgebruikt en komen dus mogelijk voor tot in 1930 op de post.

De treinzegels hebben een langwerpig liggend formaat, in het midden een sierstuk en links en rechts een rokende locomotief. Afhankelijk van de periode en de maatschappij verschilt de tekst in de onderbalk. De zegel op de brief draagt de naam Nederlandsche Spoorwegen, de laatste afbeelding op deze pagina de naam van de Nederlandsche Staatsspoorwegen (1913-1920).
Er zijn, in vier perioden, drie verschillende drukkers bij de aanmaak van de spoorweg / treinzegels betrokken geweest:  van 1913 tot 1923 firma Joh. Enschedé & Zonen, Haarlem. In 1923: firma Lindenbaum & Co., Amsterdam. 1924-1934 opnieuw de firma Enschedé en van 1934 -1944: de Nederlandse Speciaaldrukkerijen te Rotterdam. Zegelseries bestaan uit een serie van 17 verschillende waarden van 5 cent tot 3 gulden. Door de verschillende drukkerijen zijn ook verschillende tandingen gebruikt.



Zo kan voor de liefhebber een heerlijke zoektocht ontstaan naar zegels uit de verschillende periodes, van de verschillende drukkers en van de verschillende tandingen. Door de grote van de zegel zal vaak een groot deel van het stempel op de zegel staan. Willen we naast periodes, drukkers en tandingen ook gaan zoeken op stations, dan gaat de voorkeur natuurlijk uit naar hele poststukken en postwaardenstukken.

Vergeet de komende zomer maanden niet even af te toe door uw boeken te bladeren. Lucht in de verzameling is net zo belangrijk als zuurstof voor de mens. Zo blijven uzelf en uw verzameling in conditie. En ….. wie weet komt u ook wel tot uw grote verrassing een, bijna, vergeten poststuk in uw verzameling tegen.


Mei 2013, Klaas F. Keessen

Zie ook op deze Site over de Haarlemmermeerspoorlijnen;

Daar kwam de trein !
100 jaar treinverbinding Aalsmeer ~ Haarlem

 

  
  Voor meer informatie: